Sual: Geçen günkü bir yazınızda altın günü tertip edip her ay bir kişiye kura ile altın vermenin günah olduğunu yazdınız. Sonunda herkes aynı altına kavuşuyor. Kimse zarar etmiyor. Niçin günah olsun?

CEVAP
Altın günü, mark günü gibi toplantılar yapıp, kura ile her seferinde birine altın, mark veya para vermenin günah olduğunu bütün fıkıh kitapları yazıyor. Hiç biri kâr-zarar etmese de yine caiz değildir. Dinimiz ne bildiriyorsa ona uymak gerekir.

Diyelim ki, 12 kişi paralı gün tertip ettiler. Her ay birisine bir altın verdiler. Birisi hemen 12 altını peşin alıyor. Birisi de 12 ay sonra alıyor. İlk alan, 12 ayda bir çok yatırım yapabilir. 12 altın 20 altın olabilir. Hiç biri kâr veya zarar etmese de yine dinimizin bildirdiği hükme aykırıdır.

Muteber bir kitaptan aldığımız aşağıdaki maddeleri okursanız, böyle işlerin caiz olmadığını anlarsınız.

Faizli Alış-verişler

1- Bir teneke iyi cins buğdayı, bir teneke düşük cins buğdayla değişmekte mahzur yoktur. Biri fazla olursa faiz olur.

2- Beş gram 14 ayar altın ile beş gram 24 ayar altını değişmekte mahzur yoktur. Ağırlıkları eşit olmazsa, yani biri fazla olursa faiz olur. Hadis-i şerifte, (Altın altına, gümüş gümüşe, hurma hurmaya, buğday buğdaya, tuz tuza, arpa arpaya misli misline satılırken, biri fazla olursa faiz olur. İkisi de peşin olmak şartı ile, altını gümüşle [veya başka şey ile] fazla veya eksik fiyatla, alınıp satılabilir.) buyuruldu. (Tirmizî)

3- Beş gram 22 ayar altın verip, 18 ayar 5 gram altın almakta mahzur yoktur. Birisi veresiye olursa faiz olur.

4- Beş teneke kalitesiz buğday verip, dört teneke kaliteli tohumluk buğday almak faiz olur. Faiz olmaması için dört teneke buğdayın yanına başka cinsten bir mal daha koymalıdır. İki şey bir arada iken pazarlık edilerek satılırsa caiz olur.

5- Ağırlık ile ve hacimle ölçülen veya ölçülmiyen her şey kendi cinsi ile, mesela buğday buğdaya veresiye satılınca, miktarları aynı olsa da faiz olur.

6- Birkaç kimse arasında müşterek olan bir malı, ölçmeden veya tartmadan paylaşmak faiz olur. [Mesela birkaç kişi, kurban etini tartmadan göz kararı ile bölüşse faiz olur.]

7- Satılan şeyin aybını gizleyerek aldatmak faiz olur.

8- Bir malı, mesela iki ay sonra teslim etmek üzere sattıktan sonra, noksan olarak, daha önce vermek faiz olur. [Çek, senet kırdırmak da böyle faiz olur.]

9- İki kişi, birer çuval buğdayı, ölçmeden, karıştırıp un yaptırdıktan sonra, ikiye bölüşse faiz olur.

10- İki kişinin müşterek bir ineği olsa, sütü birgün senin, birgün benim diye taksim etseler, yani bir gün biri sağsa, bir gün öteki sağsa faiz olur. Faiz olmaması için hergünkü sütü paylaşmak gerekir.

[Bunun gibi iki kişinin bir evi olsa, kiraya verseler, kirasını bir ay biri, bir ay da biri alsa caiz olmaz. Her ay alınan parayı ikiye taksim etmek gerekir.]

Araba değişmek

11- İki kişi, arabalarını, herbiri kullanmak üzere, muayyen bir zaman için değişseler faiz olur.

12- Birşeyi ucuz satın almak veya ona pahalı satmak şartı ile ödünç vermek faiz olur. Yahut az ücretle çalıştırmak üzere ödünç vermek faiz olur.

13- Birşeyi, aldatarak pahalı satmak veya aldatarak ucuz almak da faiz olur.

[Bu maddeler, (Erbaini Selmani) kitabından alınmıştır.]

Faiz çok büyük günahtır. Ancak faizden bahseden çok kimse, faizin ne olduğunu bilmiyor. Sadece faizin bir iki çeşidini biliyor. Hâlbuki faiz çeşidi çoktur. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:

(Faiz yetmiş üç çeşittir.) [Hakim]

(Faiz, genel olarak veresiyede olur.) [Müslim]

(Bir zaman gelecek, insanlar, helalı, haramı düşünmiyecek, sadece paranın gelmesini düşüneceklerdir.) [R.Nasihin]

Ödünçte bile faizin olduğunu çok kimse bilmez. Mesela iki ay sonra vermek üzere bir milyon lira ödünç almak faiz olur. Hamza Efendinin Bey ve Şira risalesinin şerhinde, (Ödünç verirken zaman tayin etmek faiz olur) buyuruluyor.

Faizden kurtulmak için alış-veriş bilgisini iyi öğrenmek gerekir. Alış-veriş bilgileri, toplu hâlde Tam İlmihal Seadet-i Ebediyye kitabında vardır.