İslâm devletinde tekelin ve spekülasyonun
durumunu inceleyelim. İslâm ekonomisi, başından sonuna kadar, azami sosyal faydayı sağlamayı amaçlar. Bu yüzden, bu amaca ulaşmağa engel olan her ekonomik faaliyet, İslâmiyet ol
maktan uzaktır. Yoksulların durumunu iyileştirmek için özen gösterileceğine ve iyiliği düşünüleceğine göre, tekel ve spekülasyonun teşvik edilmesine. imkân yoktur.

Tekelci, genellikle malına yüksek fiyat biçmektedir. Arzın bir elde toplanması esas olduğu için "tekel" fikri ile -sömürüsorunu sıkı sıkıya birbirine bağlıdır. Açık rekabette, üretici, marjinal maliyeti malın fiyatına eşitleyerek kârını artırır. Fiyat belirli olduğu için üretici, malın marjinal maliyeti fiyatına eşit oluncaya kadar, üretimini arttırmaya devam eder. Tekel de ise marjinal gelir fiyata eşit değil, bilakis ondan daha azdır. Malın talep elastikiyeti yüksek olmadığı için, tekelci, üretim fazlasını daha düşük fiyatla satmayı düşünür. Daha çok üretirse toplam geliri artacaktır. Çünkü, ilâve birimin fiyatı toplam gelire katılacaktır. Öte yandan, üretimin tümünün daha düşük fiyatla satılmasından ötürü, toplam gelirde bir düşme görülecektir. Bu yüzden, fiyat pozitif bile olsa marjinal gelir negatif olabilecektir. Fiyat, " ortalama gelir " olarak bilinir (toplam gelirin toplam üretime bölümü). Bu nedenle marjinal gelir ortalama gelirden daha azdır.

Üretimi, marjinal gelirin marjinal maliyete eşit kılan bir düzeyde tutmak en kazançlı durum olduğu için, tekelci, üretimini bu noktada kesecektir. Bu durumda en elverişli bir üretim olanağı ortadan kalkmaktadır. Bu da, sonunda, kaynakların gereğince kullanılmamasına ve işsizliğe yol açmaktadır.

Gerçekte serbest piyasa düzeninin bir çok teorik kuralı serbest rekabet varsayımına dayanmaktadır. Ama ne yazık ki, bu, dev tröstlerin, tekellerin ve kartellerin etki ve gücünü bir kat daha arttırmıştır. Yoksul tüketiciler, çalışanlar ve hatta toplumun tüm fertleri, tekelin egemen olduğu böyle bir ekonomik düzendençok büyük yara almışlardır. Kapitalist düzende zaten toplum yararı ile kişi yararı arasında bir uyum sağlanamamıştır. Burada belirtmek istediğimiz husus şudur: Monopolun -tekelciliğinegemen olduğu bir ekonomik düzen. İslâmın hedef olarak önerdiği «maksimum sosyal fayda» ilkesine ters düşmektedir. Bu yüzden İslâm devleti, kanunlar çıkararak veya plânlar yaparak tekeli denetim altına almak zorundadır.