Bizim dünya ve ahiret mutluluğumuzu hedefliyen yüce ve yüceltici dinimiz İslam; her konuda olduğu gibi, ticaret hayatımızla ilgili de ölçüler koymuştur. İslam, insanın Yaradanı ile, toplum ve eşya ili ilgisi arasında mutlak bir bağ görür. İnsanın Yaradanı ile ilişkisi Rab-kulluk ilişkisidir ki, buna ibadet denir. İnsanın bir toplumsal varlık olarak, insanlarla, diğer varlıklarla, eşyayla ilişkisinin adı da muamelattır. İslam'da muamelatla ibadet bütünlüğü vardır. "Hayatını İslam'a göre yaşama" gayretinde olan, haramı helali bilip ona göre alış-veriş yapan bir müslümanın yaptığı her-şey ibadet sayılır. Çünkü geniş anlamıyla ibadet Yüce Allah'ın hoşnut ve razı olduğu bütün fiil ve davranışları kapsamına alır. Kişinin kazancını helal yoldan, İslami ahlak ve fazilet ölçüleri içinde elde etmesi de bir ibadettir.

Elbette ticaretimizin ibadet olabilmesi için neyin doğru neyin yanlış olduğunun bilinmesi lazımdır. Nitekim Hz.Ömer, devlet başkanlığı döneminde valilerine yayınladığı bir genelgede şöyle demiştir:

"Yapacağı ticaretin İslami esaslarını bilmeyen kimse, bizim çarşı ve pazarımızda alış-veriş yapmasın." (Tirmizi, Vitr, 21)

Müslümanlık ahlak demek, müslüman da en faziletli ve olgun insan demektir. İslam ahlakının gayesi, dünya hayatını küçük cennet kılan bir saadettir. İnsanlar bu cennetten ahiret hayatına geçerler. Ahiret hayatı da insanlar için büyük cennettir. İşte bunun sağlanabilmesi için ticaret ahlakına uymamız gerekir, "Helal lokma şuuruna" sahip olup, kul haklarına gereken önemi vermemiz icabeder.

"Ticaretin de ahlakı olur muymuş?" denilebilir. Elbette ticaretin de ahlakı, kuralları, ölçüleri vardır. İşte bunlar hayatımıza hakim olursa topluma huzur, kazanca bereket gelir, dağılımında adalet gerçekleşir.

Herşeyin bereketini silip süpüren bencilliği, egoizmi, menfaatçiliği, sömürüyü ön plana çıkaran kapitalist ekonomik anlayış ancak "ticaretin de ahlakı olur muymuş" diyebilir. Çünkü ahlak, onların yaptıklarına karşı çıkar.

Biz müslüman olduğumuza göre; ticaretin de ahlakı vardır. Biz de bu ahlaka uygun ticaret yapmak sorumluluğundayız.

Ticaretle ilgili pekçok güzel eserler var. Ancak Ticaret Ahlakı ile ilgili eserlere rastlayamıyoruz. Bunun için çok faydalı olacağına inandığımız bu alanda yani "Ticaret Ahlakı" ile ilgili alanda bir çalışma yaptık. Günümüz şartlarını da göz önün de bulundurarak gayet öz, kısa ancak pekçok konuyu kapsayan bir çalışma ortaya koyduk.

Kitap yedi bölümden oluşmaktadır. Her bölüm başlıbaşına bir kitap konusudur. Bu alanda yapılacak çalışmalara örneklik ve kaynaklık teşkil edebilmesi için de her bölümün sonuna kaynaklan koyduk. Aynca konulardan daha kolay yararlanılmasını sağlayabilmek için mümkün mertebe sohbet havası içinde ve maddeleştirerek konulan işlemeye gayret ettik.

Konular seçilirken ve hazırlanırken hem ticaretle uğraşanlarla, hem de ilim ehli hocalanmızla geniş istişareler yaptık. En önemli bulunanları, günümüzde en çok öne çıkan ve ihtiyaç duyulanlan esere aldık. Son bölümde karşılaştığımız güncel problemlerle ilgili sorularımıza, sorunlanmıza -çağdaş alimlerimizin eserlerinden de yararlanarak- cevaplar sunduk.

Alanının ilk çalışmalarından olduğu ve günümüz insanının zaman, ekonomik ve okuma problemi göz önünde bulundurularak kısa tutulduğu için hayli eksikliklerimizin olabileceğini düşünüyor ve kabul ediyoruz.

Ticaret ahlakımıza katkıda bulunması dileğiyle, dua, teklif ve tenkitlerinizi bekliyoruz, faydalı olmasını diliyoruz.

30.09.2003 - Halil Atalay